Er is een IJslandse kersttraditie die de moeite waard is van het onderzoeken en wellicht ook adopteren hier in Nederland en Vlaanderen. Het heet ‘Jólabókaflóð’ en is te vertalen als ‘de boekenvloedgolf van/met kerst’. In deze blogpost leg ik je uit wat Jólabókaflóð is, hoe het is ontstaan, waarom het een goed idee is om dit in Nederland (en wellicht ook in Vlaanderen) in te voeren en welke boeken je elkaar zou kunnen geven binnen dit feest.

Wat is Jólabókaflóð?

Oké, we beginnen bij een stukje geschiedenis. Het is 1944, en de Tweede Wereldoorlog is nog steeds bezig. IJsland had zich net onafhankelijk van Denemarken verklaard, en door de oorlog waren heel veel dingen gerantsoeneerd (of, zoals wij in Nederland zeiden: op de bon). Maar papier niet! Daarom besloten de IJslanders om elkaar met kerst boeken cadeau te geven (ook omdat andere cadeautjes nogal slecht verkrijgbaar waren). Bijkomend voordeel: deze actie versterkte het nationale en internationale beeld van IJslanders als boekenliefhebbers (minstens de helft van de bevolking leest daar minstens 8 boeken per jaar – kom daar maar eens om, hier in Nederland).

Sinds 1944 heeft de IJslandse boekenmarkt ieder jaar een catalogus uitgegeven (Bókatíðindi), die half november naar ieder IJslands huishouden wordt gestuurd. Deze boekencatalogus wordt gebruikt om boeken te bestellen die men cadeau wil geven aan vrienden en familie. Op kerstavond (24 december dus) worden de cadeautjes geopend en daarna gaat iedereen zitten lezen, onder het genot van warme chocolademelk of alcoholvrije kerstwijn (jólabland).

Waarom is Jólabókaflóð een goed idee in Nederland?

Nou, ik weet niet of je het nieuws een beetje volgt, maar de leesvaardigheid onder jongeren is nog verder gezakt. Was het een paar jaar terug nog een kwart van de 15-jarigen die niet genoeg kunnen lezen om een bijsluiter, belastingformulier, overheidsbrief of nieuwsbericht te kunnen begrijpen, nu is dat een derde. Van alle Europese landen die meedoen aan dit onderzoek scoort alleen Griekenland slechter op de leesvaardigheid.

En wat is de remedie tegen slechte leesvaardigheid? Juist. Lezen lezen lezen lezen lezen. En daar heb je boeken voor nodig, want appjes lezen helpt niet echt. Die leesvaardigheid gaat namelijk vooral over ‘diep lezen’ en ‘begrijpend lezen’. Nu kunnen we heel veel kanttekeningen plaatsen bij hoe begrijpend lezen in Nederland wordt opgevat (en dat heb ik ook vaak genoeg gedaan). Feit blijft dat veel jongeren je niet kunnen vertellen waar deze blogpost over gaat, en dat is wat anders dan ‘wat is de nevenschikkende samenstelling van deze zin?’.

Dus we moeten jongeren zo gek krijgen om te gaan lezen voor hun plezier. Hoe krijgen we dat voor elkaar? Ten eerste door ze boeken aan te reiken die hen aanspreken (als je een lees-hater bent is De Avonden misschien niet het beste boek om mee te beginnen. Of Rachel’s Rokje. Of De ontdekking van de Hemel). Ten tweede: door van lezen iets leuks te maken (want lezen is veel leuker in je joggingbroek languit op de bank dan zittend achter een bureautje of stom schooltafeltje, en die warme chocolademelk kan ook geen kwaad). En ten derde: door het goede voorbeeld te geven. Ga zelf ook lekker zitten lezen in je joggingbroek of je pyjama. Wie weet doen de kinderen mee (ik gok overigens dat je die kans groter maakt als je de WiFi een avondje uit zet).

Jólabókaflóð met een klein budget

Natuurlijk moeten we ook even aandacht geven aan de mensen met een beperkt budget. Die kunnen wellicht geen grote stapel boeken kopen voor hun kinderen/jongeren. Nu is het gelukkig in Nederland zo geregeld dat jongeren tot 18 jaar gratis lid kunnen worden van de bibliotheek. Daarnaast zijn er in Nederland voor minima regelingen zodat je ook boven de 18 korting kunt krijgen op je bibliotheekabonnement (voor de Vlaamse lezers: ja, dat is nodig, want een bibliotheekabonnement kan hier rustig 50-60 euro kosten). Mijn voorstel is dus dat je, als je een klein budget hebt, met het hele gezin naar de bibliotheek gaat (misschien wel een extra grote vestiging) en dat iedereen daar zo veel mogelijk boeken uitzoekt. Bijvoorbeeld de vrijdagmiddag waarop de kerstvakantie begint, of de eerste zaterdag van de kerstvakantie. Maak er echt een uitstapje van, iets gezelligs, niet iets wat moet. En kies ook een paar boeken voor jezelf uit. Je weet wel, om dat goede voorbeeld te geven 😉

Zelf Jólabókaflóð vieren

Het is eigenlijk heel eenvoudig om zelf ook Jólabókaflóð te vieren. Ga deze week naar de boekwinkel en/of bibliotheek, en haal daar (afhankelijk van het budget, de meegebrachte tas en de regels van de bibliotheek) een of meerdere boeken (of zelfs een hele stapel). Zorg dat je deze week bij de boodschappen lekkere thee/chocolademelk/alcoholvrije gluhwein meeneemt (en eventueel kerstkransjes/kerstchocolade/ander lekkers), en zorg dat alle zachte warme dekentjes in huis fris gewassen zijn, net als de zachte pyjama’s en dito joggingbroeken/huispakken. Zet op de dag dat jij Jólabókaflóð wil vieren een openhaardvideo aan op het scherm, pak allemaal wat te drinken en kies een boek uit om lekker te gaan lezen.

Bronnen bij deze blogpost:

IJsland | land van vuur en ijs: https://www.ijsland-info.nl/geschiedenis.html
Jolabokaflod | Ontstaansgeschiedenis: https://jolabokaflod.org/about/founding-story/
Bij lezen staat Nederland in EU alleen nog boven Griekenland: https://www.nrc.nl/nieuws/2023/12/05/bij-lezen-staat-nederland-in-eu-alleen-nog-boven-griekenland-a4183300