Vandaag gaan we het in ZomerLezen hebben over boeken die geen (lees)boeken zijn. Boeken die verleiden om te lezen, maar dan zo dat het niet opvalt dat je leest. Met andere woorden: boeken die je een positieve associatie geven met boeken, zonder dat je moet lezen of zonder dat je doorhebt dat je leest. De reden dat ik voor thema heb gekozen, is omdat ik weet dat lezen voor veel kinderen en jongeren (met name hen voor wie ZomerLezen bedacht is) lezen stom vinden. Omdat het lezen van woorden lastig is, en het confronterend is om steeds iets te moeten doen wat moeilijk is. Omdat ‘lezen’ gelijk staat aan ‘kan ik niet’. Dan is de eerste stap niet om te gaan drammen op ‘LEES, KAN ME NIET SCHELEN OF JE HET KAN OF NIET, LEES GEWOON!!’, maar om te zorgen dat er een positieve associatie is met boeken. Dat lezen komt daarna wel weer.

En ja, deze blogpost is gedeeltelijk voor mijn leerlingen en hun ouders. Want bijna alle leerlingen op de school waar ik in de schoolbieb en het atelier sta hebben moeite met lezen. Mijn doel in de schoolbieb is dan ook niet dat de leerlingen boeken in rijke taal gaan lezen, maar dat ze boeken niet-stom gaan vinden. Ze hoeven het van mij niet leuk te gaan vinden. Laten we beginnen met niet-stom.

Geen (lees)boeken voor iedereen vanaf 4 jaar

Waar is Wonka? van Roald Dahl. Ken je het verhaal van Sjakie en de Chocoladefabriek? Mooi! Want in dit boek kun je in de fabriek van Willie Wonka op zoek naar de vijf gouden toegangskaarten, regenboogzuurtjes, Oempa Loempa’s en Willie Wonka zelf. Een soort Waar is Wallie, maar dan in de setting van Sjakie en de Chocoladefabriek. Heel geschikt voor kinderen die dol zijn op verhalen, maar lezen om wat voor reden dan ook (nog) een beetje lastig vinden.

Lego Bouwboeken. Dit klinkt misschien heel gek, maar er bestaan boeken met met dingen die je met Lego kan bouwen. Dieren, kettingreacties (dat je een heel parcours bouwt en dan als een soort domino-ding dat in gang zet), robots, handige dingen voor in huis (lifehacks), dino’s… Het is een hele goede manier om zowel even niet op een schermpje te zitten en een positieve associatie met een boek te creëren.

Waar is de poep? Laten we eerlijk zijn, poep is grappig voor kinderen. Zeker als je een boek vol poepjes moet zoeken! Zes poepjes zijn doorgespoeld, en komen nu op de meest bijzondere plekken. De disco, de jungle, het aquarium… Op iedere dubbele pagina zijn de poepjes ergens anders, en op iedere pagina is er zo veel te zien en te doen dat je bijna zou vergeten dat je poepjes moet zoeken… Als de poepjes niet te grappig waren om niet te zoeken.

Geen (lees)boeken voor iedereen vanaf 12 jaar

Disney kleurboeken (op nummer). Als je dan echt niet wil/kan lezen, dan kun je op zijn minst wel met verhalen bezig zijn, toch? Er zijn verschillende Disney-kleurboeken, waarvan sommige ook op ‘op nummer’. Deze kleurboeken zijn echt niet kinderachtig (zeker de ‘op nummer’-variant bestaan uit veel kleine vakjes), en kleuren is een goede manier om de fijne motoriek te trainen. Deze boeken zijn overigens ook een aanrader voor jongeren die niet kunnen lezen, omdat ze dan wel de platen hebben waar ze bekend mee zijn, maar niet in de mega-vlakken.

Percy Jackson en de Bliksemdief (graphic novel) van Rick Riordan. Dit is in feite een soort stripbewerking van het originele boek. Omdat het verhaal wat diepgaander is dan een strip, valt dit ook onder de graphic novels. Percy komt erachter dat hij de zoon is van Poseidon. Zijn moeder is wel menselijk, en daarom is hij een halfgod. Percy moet vluchten voor de wraak van Hades en Zeus, zijn ooms. En hij moet een aantal verborgen voorwerpen terughalen voor de goden om te voorkomen dat er een grote oorlog uitbreekt.

Heartstopper van Alice Oseman. Dit boek staat niet in deze ZomerLezen omdat het een eenvoudig verhaal is, maar omdat het een grapic novel is. Grapic novels lezen namelijk voor de meeste mensen veel makkelijker dan gewone boeken, waardoor je ze ook sneller uit hebt. Het verhaal is een liefdesverhaal tussen twee jongens, die er allebei langzaam maar zeker achter komen wat ze werkelijk voor elkaar voelen. Voor de fans van de gelijknamige Netflix-serie zijn deze boeken natuurlijk extra leuk.

Geen (lees)boeken voor iedereen vanaf 15 jaar

Wreck this journal: Mess van Keri Smith. Iemand nog problemen met troep maken? Of met perfectionisme? Dan moet je dit boek kopen. Ja, kopen ja, want de bieb heeft dit boek niet – en terecht, want dit boek wordt een regelrechte rotzooi – en dat is precies de bedoeling. Dit boek kent maar drie spelregels: 1. Probeer niet iets moois te maken. 2. Denk niet te veel na. (Je kunt niets ‘fout’ doen). 3. Ga door, wat er ook gebeurt. Maak dit boek vies en vuil, gooi het uit het raam en neem het mee onder de douche – zolang het maar een zooitje wordt, is het goed. Wat het niet moet worden? Perfect. Of nog erger: netjes.

Het Cluedo puzzelboek van Gareth Moore. Dat ietwat ouderwetse bordspel is de basis voor dit puzzelboek. Jij bent naar een groot landhuis geroepen, want daar is een moord gepleegd. Miljonair Bob Swart is dood. Hij is vermoord door een van zijn gasten, tijdens een diner wat hij gaf ter ere van de opening van het hotel. Er zijn zes verdachten. 1 moordenaar. Wie heeft met welk wapen de moord gepleegd, en in welke kamer? Met behulp van verschillende puzzels krijg je steeds een stukje van de oplossing. Los jij het raadsel op?

Johanna Basford kleurboeken. Nog meer kleurboeken, maar deze kleurboeken hebben nog kleinere vlakjes (met name Lost Ocean/Verborgen Oceaan is enorm priegelen) dus vandaar dat deze kleurboeken bij een oudere leeftijd staan. Daarnaast zijn de thema’s in deze kleurboeken soms weliswaar sprookjesachtig, maar dan wel iets ingewikkelder verhalen/sprookjes dan Disney. Er zijn overigens ook kleurboeken van Johanna Basford zonder (veel) verhaal, waar je gewoon in kunt kleuren. Tip bij deze boeken is om vooral te investeren in groene potloden of stiften, want Johanna Basford gebruikt enorm veel bladeren en blaadjes in haar boeken.

Geen (lees)boeken voor volwassenen

Misdaad puzzelboek. Van deze boeken bestaan verschillende varianten van verschillende uitgevers. Murdle, Sherlock Holmes Puzzelboek, Murdoku, De Moordmysterie Puzzelclub, X is niet de moordenaar… Dit zijn puzzelboeken waarbij je aan de hand van aanwijzingen die je goed moet lezen een zaak moet oplossen. Soms is dat aan de hand van een logikwis-achtige puzzel, soms moet je een tekst goed lezen en soms krijg je weer een ander soort puzzel om op te lossen. Dit soort puzzels kunnen je lekker bezig houden, zonder dat je de emotionele investering van een boek hebt. En dat is soms ook best lekker.

Basistechnieken kralensieraden van Marjolein Wierda. Zoek je iets wat wat meer met je handen is, maar hou je wel van priegelen? Dan is het misschien leuk om sieraden te maken van kralen. Wil je iets meer dan alleen rechttoe rechtaan rijgen, dan is dit een tof boek. Je moet het waarschijnlijk even in de bieb lenen of tweedehands kopen, maar dit boek is wel echt heel handig om verschillende technieken en knopen in de vingers te krijgen. Wil je geen armband of ketting maken, maar bijvoorbeeld een boekenlegger? Dat kan ook. Uitgebreide instructies daarvoor, plus verschillende plekken waar je kralen kunt kopen vind je in deze blogpost.

Dossier Denksport: Nachtclub van Suzanne Vermeer. Wat gebeurt er als een bestseller-thrillerauteur en een bestseller-puzzelboekenmaker hun krachten bundelen? Dan krijg je een puzzelboek waarbij je een moord moet oplossen aan de hand van een verhaal en ieder hoofdstuk een nieuw stukje van de puzzel krijgt. Kun jij de misdaad oplossen?

Geen (lees)boeken om voor te lezen

De gele ballon van Charlotte Dematons. Een boek met schitterende platen, maar zonder woorden. In eerste instantie lijkt het ook een boek zonder verhaal, maar als je goed kijkt, zie je in iedere tekening een blauw autootje, een fakir op een vliegend tapijtje, een boef in streepjespak en een gele ballon. Met die ‘personages’, de rijke illustraties en je eigen fantasie kun je een verhaal vertellen dat voor iedereen anders is, en toch steeds dezelfde ingrediënten bevat.

Luisterboek De Gorgels van Jochem Meyer. Ja, dit moet je echt luisteren. Want, zoals Jochem Meyer zelf op zijn social media zegt: alleen bij het voorlezen van de luisterboeken kan hij zowel het komiek-zijn als het schrijver-zijn verenigen. Meyer stopt tijdens het voorlezen ook wat extra grapjes in de boeken die (waarschijnlijk) alleen de grote mensen begrijpen (maar ja, die hebben dan weer geen Waakgorgel, dus dat trekt het wel weer in evenwicht). Gorgels zijn kleine wezentjes die je beschermen tegen griep en verkoudheid, en die ervoor zorgen dat er ’s nachts korstjes op je wondjes komen. De meeste mensen kunnen gorgels niet zien, maar Melle en Limoni wel. Zij hebben namelijk super-ogen.

Het andere koek boek van Mirjam Marks. “Om samen te eten heb je geen taal nodig.” Kinderen die uit verschillende landen zijn gevlucht en nu in Nederland wonen vertellen over hun lievelingsgerechten en hun favoriete traktaties. Bonus: je krijgt de recepten erbij, dus je kunt deze gerechten zelf ook maken! En er zitten ook foto’s en filmpjes (via QR-code) bij over de 18 families uit 5 verschillende AZC’s bij, waarin ze meer vertellen over het gerecht. Ja, het is een kookboek, maar wel een kookboek met een verhaal.

Op zoek naar meer boeken over hobby’s? Dan is ZomerLezen: boeken voor/over je hobby misschien wel iets voor jou! Wel zin in lezen, maar niet in een enorme investering? Dan is ZomerLezen: fastfood-leesvoer een goede plek om eens te kijken!