Wie heeft opgelet bij ZomerLezen dit jaar heeft het misschien al gezien: ik ben overgestapt op ‘vanaf’-leeftijden bij het aanraden van boeken. In deze blogpost leg ik uit waarom.

Het begon met een combinatie van twee dingen. Ten eerste dat ik op mijn werk in de schoolbieb zie dat sommige leerlingen het moeilijk vinden om boeken te pakken die voor ‘kleine kinderen’ zijn, omdat de leeftijden op veel boeken (en helaas ook veel makkelijk lezen-boeken…) duidelijk aangegeven staan. Het is gewoon niet altijd leuk om 7-9 op een boek te zien staan als je zelf 13+ bent.

Ten tweede zag ik een post van een ouder van een neurodivers kind. Het kind voelde zich veel meer gezien in boekwinkels waar ‘vanaf’ leeftijden waren dan in boekwinkels waar ‘X tot Y’ als leeftijden bij de boeken stonden. Niet alleen omdat het kind in kwestie daardoor het idee had dat het ook boeken mocht lezen die niet per se voor de kalenderleeftijd waren, maar ook omdat het kind (en de ouder) langzaamaan begon(nen) te beseffen dat de kalenderleeftijd en de sociaal-emotionele leeftijd uit elkaar begonnen te lopen. Bij vanaf-leeftijden was dat geen probleem, want dan kon het kind probleemloos bij een jongere kalenderleeftijd kijken. En nu zul je misschien denken dat je dat ook prima kan als een boek bij de ‘X tot Y’-leeftijd staat, maar zo werkt een neurodivers brein niet altijd.

Met een vanaf-leeftijd laat je de eind-leeftijd open, waardoor je boeken toegankelijker maakt voor oudere kinderen, jongeren en volwassenen. En nee, dit zal niet iedereen nodig hebben. Maar juist de mensen die het wel nodig hebben, die valt dit verschil op.

In feite gaat dit namelijk niet over leeftijd, maar over toegankelijkheid. Ik noemde het al even: neurodiverse breinen bedenken niet altijd dat als ze voorbij leeftijd Y zijn, ze nog steeds prima boeken voor die leeftijd kunnen lezen. Zelf heb ik daar nooit echt moeite mee gehad, maar ik zie genoeg leerlingen die er wel moeite mee hebben. Die alleen de C- en D-boeken willen lezen, omdat alle andere boeken ‘kinderachtig’ zijn. Ook als ze dat leesniveau niet altijd aankunnen. Ook als daar onderwerpen in zitten dit ze niet goed kunnen bevatten of behappen. Want A- en B-boeken zijn niet voor hen. Ze zijn immers ouder.

En ik kan mijn leerlingen goed begrijpen. Niet alleen omdat het mijn leerlingen zijn, maar ook omdat veel leerlingen opboksen tegen hun thuissituatie. Sommige ouders verwachten dat hun kind als het bij ons van school komt alsnog chirurg of piloot kan worden (ik werk met jongeren met een verstandelijke beperking). Sommige ouders pushen hun kind enorm om (beter) te leren lezen, en sommige leerlingen zien broers, zussen, neefjes, nichtjes en kinderen uit de buurt andere dingen lezen dan die zij op school aangeboden krijgen. Dat is voor hen moeilijk, want ze zien dat iedereen hen voorbij streeft, en beginnen te beseffen dat ze anders zijn, terwijl het enige wat je in de puberteit niet wil is dat anderen zeggen dat je anders bent. Ze voelen zich klein gehouden door boeken voor 7-9 of 8-12, maar de boeken voor hun leeftijd zijn te moeilijk.

Want dat is de andere kant van het verhaal: soms zijn de boeken te moeilijk voor een bepaalde leeftijd. Of je wil niet dat je kind (al) in aanraking komt met bepaalde thema’s. Sommige C-boeken bespreken bijvoorbeeld zoenen, relaties, zelfbevrediging (in hele bedekte termen, denk aan “activiteiten waarvan je niet wil dat je ouders erachter komen” of “ik begon zelf mijn was te doen, want sommige vlekken wil je niet aan je ouders laten zien”), maar ook heel gemeen pesten (soms met zelfmoord als gevolg), oorlog en hoe het is om vrienden te zijn met iemand van de ‘andere kant’ of bijvoorbeeld ouders die niet goed zijn in ouder-zijn. D-boeken gaan soms over jongeren die hele nare dingen meemaken (prostitutie, zelfmoord, moord, manipulatie) of thema’s waar je met 12 jaar waarschijnlijk nog niet aan toe bent (explicite seksscenes, geweld, drugs).

Daarom heb ik ervoor gekozen om een vanaf-leeftijd te hanteren. Iedereen vanaf die leeftijd is wat mij betreft vrij om dat boek te lezen. Ben je jonger en wil je het boek ook heel graag lezen? Overleg dan even met een volwassene in je omgeving. En ik hoop dat je er ook bij bedenkt dat ik niet voor niets zeg dat het boek voor iedereen vanaf leeftijd X is. Ik zeg het niet om je te pesten, of om boeken te ‘gatekeepen’. Ik zeg het omdat ik oprecht denk dat niet alles in dat boek geschikt is voor iemand die (veel) jonger is. Vaak benoem ik in de beschrijving of de recensie ook waarom.