Kun je, in deze tijd, nog een Harry Potter-fan zijn, daar openlijk voor uitkomen, en toch Rowling niet steunen? In deze blogpost deel ik mijn afwegingen en vind je verschillende manieren waarop je wel kunt genieten van de Harry Potter-verhalen, zonder dat je Rowling en haar idiote opvattingen rondom transgender-rechten support.

Waarom zou je Harry Potter blijven lezen en waarom bieden we een nieuwe generatie de Harry Potter-boeken aan?

Oké, laten we even bij de eerste vraag beginnen: waarom zou je Harry Potter blijven lezen? Los van dat in mijn geval die boeken al in mijn kast staan (en Rowling er geen cent extra aan verdient als ik die boeken in mijn kast lees): het zijn boeken die ontzettend formatief zijn geweest voor een hele generatie mensen. Het zijn boeken die een complete generatie mensen aan het lezen heeft gekregen, zoals Fourth Wing en De Zeven Zussen dat ook met een complete laag van de bevolking voor elkaar hebben gekregen. Los van je mening over Rowlings opvattingen: ze heeft iets neergezet, iets wat over de hele wereld bekend is en wat je qua invloed net zo min kunt uitvlakken als Sesamstraat, de boeken van Roald Dahl, het dagboek van Anne Frank of Nijntje.

Dus, uit een soort nostalgie, kun je de boeken die je al in huis hebt prima blijven lezen. Maar waarom zouden we de nieuwe generatie Harry Potter aanbieden?

Los van het eerder genoemde aspect van de impact op de kinder- en jeugdboekenwereld in het algemeen, zijn er nog meer goede redenen om Harry Potter te blijven aanbieden. Het klinkt waarschijnlijk gek, zeker aangezien Rowling zich heeft ontpopt als de Umbridge/Omber uit haar eigen verhaal, maar uit onderzoek is gebleken dat kinderen en jongeren juist door het lezen van Harry Potter meer begrip hebben voor gemarginaliseerde groepen, waaronder homoseksuelen, vluchtelingen en immigranten. Dat komt doordat er in Harry Potter een aantal gemarginaliseerde groepen ‘verstopt’ zitten (de huiselfen, de kobolden, de modderbloedjes, de snullen, Hagrid de halfreus en Remus Lupos/Lupin, de weerwolf) die menselijk zijn en/of menselijk worden neergezet. Harry gaat vriendschappelijke relaties aan met ‘vertegenwoordigers’ van deze groepen, probeert ze te begrijpen en neemt het voor hen op, vaak onvoorwaardelijk.

Wat daarbij helpt, is dat de boeken niet geschreven zijn als lesmateriaal, maar gewoon als kinder- en later jeugdboeken die voor iedereen toegankelijk zijn, en meestal niet in een schoolse setting gelezen worden. Dit zijn boeken die kinderen voor hun plezier oppakken, en dat is dus behoorlijk nuttig voor zowel hun ontwikkeling (want ze worden dus inclusiever van het lezen van deze boeken) en omdat ze iets lezen. Sterker nog, ze lezen zeven dikke en best wel complexe boeken, met verschillende genres, verhaalmotieven, plottwists en een hoop dingen om over na te denken, zonder dat er een belerend toontje in sluipt.

Er is meer onderzoek gedaan naar de vraag of boeken begrip kunnen kweken voor mensen die buiten jouw ‘bubbel’ zitten, en het antwoord daarop is ja. In theorie zou je dus kunnen zeggen dat, zolang een boek maar gaat over interpersoonlijke conflicten en een hoofdpersoon die zich probeert te verplaatsen in gemarginaliseerde groepen, je al een heel eind bent. Alleen: die boeken zijn vaak nogal… lesjes-achtig. ‘Kijk eens wat een perfecte wereld wij creëren, allemaal samen‘ (samen uiteraard uitgesproken op zalvige, zweverige en ietwat belerende toon). Harry Potter is dat niet. We kunnen commentaar hebben op de neiging van Rowling om het complete plot uit te spellen aan het einde van een boek, vergelijkbaar met hoe De Cock een zaak uitlegt (hoewel dat het ook toegankelijker maakt voor mensen die het moeilijk vinden om zulke motieven te herkennen), maar het is geen bakvisroman of vergelijkbaar boek wat deels ook bedoeld is om de lezer op te voeden/iets te leren.

Hoe kun je een Potterhead zijn zonder Rowling te steunen?

Er zijn dus op zich wel redenen om ook de huidige generatie Harry Potter aan te bieden. Maar ik snap ook heel goed dat je als volwassene wat aarzelingen hebt bij de boeken kopen. Zeker aangezien Rowling heeft aangegeven dat ze al het geld wat ze met Harry Potter verdient doneert aan anti-trans-doelen. Dus ja, ik steun het als je de boeken aan zou bieden, maar ik moedig je ook aan om dat te doen op een manier waarop Rowling er zo min mogelijk tot niets aan overhoudt.

Laten we het er eens over hebben hoe er zo min mogelijk geld naar Rowling gaat, zonder dat jij ervoor moet inleveren als Potterhead.

Minimale steun

Er zijn een paar opties waarbij er een minimaal bedrag naar Rowling gaat. Het voordeel van deze opties is dat je er zelf waarschijnlijk geen extra geld aan kwijt bent, daarom noem ik ze even.

Leen de (luister)boeken/DVD’s bij de bibliotheek. De bibliotheek moet een kleine vergoeding per uitlening betalen aan Rowling, maar dit bedrag is per boek niet hoog. Laten we het erop houden dat de gemiddelde Nederlandse auteur een kopje koffie kan drinken van de leengeldrechten op jaarbasis (een klein kopje. In het buurtcafé. Zonder koekje), en dat zelfs bestseller-auteurs (denk: minimaal 50.000 exemplaren verkocht) een euro of 20 ophalen met hun leengeld. Per boek is het dus niet veel, en de kans is groot dat er al een bibliotheekpas in huis is. Aangezien de Harry Potter-boeken onder de jeugdboeken vallen, is de kans ook groot dat het pasje waarop ze geleend worden gratis is (iedereen tot 18 jaar kan gratis lid worden van de bibliotheek in Nederland).
(Tip: de luisterboeken kun je vaak ook lenen via de bieb, en als je de schijfjes op de computer afspeelt en niet goed oplet waar je klikt staan ze zomaar opeens op je computer en heb je voor 1 x leenrechtgeld altijd luisterboeken van Harry Potter… Maar deze tip hebben jullie natuurlijk niet van mij, oké?)

Luister de boeken via Storytel. Storytel doet een beetje vaag over de vergoedingen die ze auteurs geven, maar ik heb uit betrouwbare bron vernomen dat het geen vetpot is. Uitgaande van het leengeldrecht vermoed ik dus dat we over een vergelijkbaar bedrag praten, maar dit weet ik niet zeker, aangezien Storytel dit niet deelt. Transparantie mag wat beter, Storytel!

Geen cent naar Rowling

Ik snap het ook als je helemaal geen geld aan Rowling wil geven. Dus voor iedereen die wel graag wat Potter-dingen wil doen maar niet Rowling wil steunen: bij deze een aantal opties.

Koop de boeken/luisterboeken/DVD’s/games tweedehands. De boeken zijn sowieso tweedehands te koop (tip: boekwinkeltjes punt nl), en de games (zowel de oude pixelige als Harry Potter Lego en Hogwarts Legacy) zijn ook tweedehands te vinden. Met een beetje mazzel kun je ook een tweedehands luisterboek kopen, en de DVD’s zijn ook tweedehands wel te vinden (hint: marktplaats).

Huur de LEGO-sets in plaats van ze te kopen. Wist je dat je een aantal Harry Potter-LEGO-sets kunt huren? Je kunt ze bouwen, een paar dagen tot een week in je huis zetten, en daarna breek je ze weer af en stuur je ze terug. Ik heb niet de indruk dat er rechten aan Rowling worden afgedragen, dus…

Koop je merchandise op AliExpress of Temu. Laten we even eerlijk zijn: we weten allemaal dat AliExpress en Temu niet de beste zijn in rechten betalen. En dat is handig voor Potterheads die wel graag merchandise willen maar niet Rowling willen steunen. Dus in dit geval zeg ik… Ga lekker los! Ik ben zelf erg dol op de diamond paintings van Zweinstein, maar als jij de voorkeur geeft aan stickers, posters of funko-poppetjes: je kunt ze geheid vinden.

Download de oude games. Wist je dat je de oude games (die pixelige uit de jaren 2000) kunt downloaden? Geheel gratis. Geen advertenties. Er is weinig te verdienen aan gratis zonder advertenties 😉 En zo heb je wel een Harry Potter-game (of een aantal) en geen geld aan Rowling gegeven.

Welke boeken kun je nog meer aanbieden?

Ik denk niet dat Harry Potter dezelfde impact heeft op de huidige generatie als het had op mijn generatie. Ten eerste omdat de anticipatie op het volgende deel niet meer jaren duurt, omdat de boeken al verschenen zijn. Daardoor kun je in theorie de 7 boeken in een jaar lezen, in plaats van gedurende een decennium. Dat is een enorm verschil in de impact die het maakt in het leven van iemand. Ten tweede omdat ‘de verrassing’ eraf is. Als je niet weet hoe het verhaal afloopt, heb je waarschijnlijk onder een steen geleefd. Ook dat maakt een verschil in de impact die de boeken op iemand hebben. En tot slot: omdat er meer boeken zijn die, al dan niet samen, aan dezelfde behoeftes kunnen voldoen die Harry Potter-liefhebbers hebben.

Voor lezers die minimaal 10-15 jaar oud zijn

Nevermoor van Jessica Townsend. Deze serie voldoet aan een heleboel van dezelfde voorwaarden als Harry Potter, van minderheidsgroepen waar Morrigan bevriend mee raakt (in deze boeken o.a. de Won-dieren en hypnotiseurs) tot interpersoonlijke conflicten met leeftijdsgenoten over morele kwesties. Dit zijn de dingen die maken dat de Harry Potter-boeken mensen inclusiever maken, dus het is heel fijn dat deze elementen ook in andere niet-bakvisboeken zitten. Daarnaast zijn dit meegroeiboeken (de hoofdpersoon wordt ieder boek een beetje ouder en wijzer), en ook dat is een overeenkomst met de Harry Potter-boeken. Het feit dat zowel Morrigan als Harry 11 jaar zijn als we kennis met ze maken en daarna steeds ouder worden, maakt dat ze allebei de doelgroep aanspreken die op die beïnvloedbare leeftijd is waarop ze hun mening over anderen echt gaan vormen.

Percy Jackson en de Olympiërs van Rick Riordan. Percy luistert zijn beste vriend en zijn leraar Klassieke Talen af, en komt er dan achter dat hij een halfgod is. Na veel gedoe en met veel hulp van zijn moeder komt Percy op een school voor halfgoden. Daar blijken de docent en zijn beste vriend ook al te zitten. Percy krijgt al snel zijn eerste queeste om een oorlog tussen de goden te voorkomen: hij moet de bliksemschicht van Zeus terugbrengen.

De Grisha-serie van Leigh Bardugo. Alina Starkov is nooit ergens goed in geweest. Ze zit in het leger, samen met haar beste vriend Mal. Als Mal op een dag gewond raakt, komt er bij Alina een onbekende kracht los. Deze kracht kan niet alleen Mal bevrijden van het wezen dat hem heeft verwond, maar is waarschijnlijk ook de redding voor het land Ravka. Alleen moet Alina die kracht dan wel onder controle leren krijgen… En de enige plek om dat te leren is bij de Grisha, de magiërs van het land Ravka. Alina wordt dus min of meer ontvoert naar het paleis van de Grisha. Daar leert ze deze kracht te beheersen, maar ook meer over de ware geschiedenis van Ravka. En die is niet altijd even fraai…

Voor lezers vanaf 15 jaar

De Glazen Troon van Sarah J. Maas. Celeana is een sluipmoordenaar. Maar ze is betrapt, opgepakt en en zit in het werkkamp Endovier. Op een dag komt de zoon van de koning langs, en hij geeft haar een keuze: of de rest van haar leven slijten in de gevangenis, of meedoen aan een toernooi als Kampioen van de koning. Als Celaena het toernooi wint, kan ze haar vrijheid terugkrijgen, maar tijdens het toernooi kan ze ook haar leven verliezen… Celaena besluit om de uitdaging aan te gaan. Maar al snel komt ze erachter dat sommige deelnemers gebruik maken van duistere krachten om hun doel te bereiken. En hoe komen die Wyrdtekens steeds bij haar bed? Wie of wat zet ze daar neer?

Rode koningin van Victoria Aveyard. In de wereld van Mare zijn de mensen verdeeld in mensen met rood bloed en mensen met zilver bloed. De Roden zijn geboren om de Zilveren te dienen, en de Zilveren hebben magische krachten en daarom zijn ze ontzettend sterk. Roden hebben geen magische krachten. Tenminste… De meesten niet. Maar Mare blijkt wel magische krachten te hebben, en daarom besluit de koning dat ze moet doen alsof ze een verloren dochter van een Zilveren familie is. En Mare moet zich verloven met de zoon van de koning. Maar… Mare heeft ook haar eigen plan: ze gaat in het paleis spioneren voor een rebellengroep die wil dat de Roden meer rechten krijgen. Een gevaarlijk plan, want hoewel Mare wat magische krachten lijkt te hebben, hebben de Zilveren (en dan vooral de Koninklijke familie, waar ze te gast is) nog steeds meer macht…

Bronnen bij deze blogpost:
The greatest magic of Harry Potter: Reducing Prejudice: https://sparq.stanford.edu/sites/g/files/sbiybj19021/files/media/file/vezzali_et_al._2015_-_the_greatest_magic_of_harry_potter.pdf in Journal of Applied Social Psychology 2015, 45, pp. 105–121
In Defence of Harry Potter: An Apologia: https://www.scribd.com/document/131178663/Harry-Potter in School Libraries Worldwide, Volume 9, Number 1, 2003, 78-91
Intergroup conflict in the World of Harry Potter in The Psychology of Harry Potter: An Unauthorized Examination Of The Boy Who Lived: //books.google.nl/books?id=BoX-6R21MgQC&pg=PA33&hl=nl&source=gbs_toc_r&cad=2#v=onepage&q&f=false pagina 33-44
Indirect contact through book reading: Improving adolescents’ attitudes and behavioral intentions toward immigrants: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/pits.20621
Hoe werkt leenrecht: https://boekenplan.nl/blog/post/hoe-werkt-leenrecht/