Ik zie iets opduiken in de wereld van de luisterboeken, en ik denk dat ik weet waar het vandaan komt. Laat ik jullie vandaag eens meenemen in mijn redenatie, misschien kunnen jullie je er ook in vinden…

Wat is een hoorspel?

Een hoorspel is een (tegenwoordig wat ouderwetse) manier van een verhaal vertellen. Mensen van mijn generatie (hallo 30’ers!) herinneren zich misschien nog wel de hoorspelen van Pluk van de Petteflet, een hoorspel waarbij het verhaal van Pluk werd voorgelezen door verschillende stemmen (onder andere Kitty Courbois en Lot uit Sesamstraat) en je hoorde ook mensen lopen, deuren opengaan en dat soort dingen. Tussen de verhalen/afleveringen zaten muziekjes, en hier en daar waren er wat extra stemmen en geluidseffecten voor de sfeer. Voor iedereen die jonger is dan 30 (of dit luisterboek om wat voor reden dan ook nooit heeft meegekregen) heb ik hier een fragment gelinkt.

Een van de dingen die je misschien wel opvalt als je naar dit fragment luistert, is dat de voorlezer aan het begin even samenvat waar we in het verhaal gebleven zijn. Dat is met een goede reden: hoorspelen werden vroeger in afleveringen uitgezonden op de radio. Met andere woorden: je moest thuis zijn om een aflevering van een hoorspel te kunnen luisteren. Zoals we nu met het hele gezin naar Heel Holland Bakt kijken, zo zat vroeger het hele gezin bij elkaar om naar een hoorspel te luisteren (waarbij moeder de vrouw mogelijk ook nog wat zat te breien, haken of verstellen). Niet iedereen kon (goed) lezen, en een hoorspel was een goede manier om een verhaal te delen met het grote publiek (zeker aangezien het alternatief een dure avond uit was naar het theater of later de film). Bij een hoorspel kon je het hele gezin bedienen voor 1 x het luistergeld, plus dat ook mensen die niet goed konden lezen het verhaal goed konden begrijpen. Zoals wij nu series op tv hebben, zo had men vroeger hoorspelen.

Hoorspelen zijn dus al heel oud, zeker honderd jaar oud. Men heeft een aantal keer geprobeerd om het fenomeen terug te brengen, maar het bleef lang een genre voor een klein groepje liefhebbers. Maar ik vermoed dat we niet ver van een opleving van dit genre zijn…

Podcasts

De radio was op sterven na dood. De hoorspelen lagen al geruime tijd in coma. En toen kwamen de podcasts opeens tevoorschijn. Iedereen met een microfoon en een internetverbinding kon opeens z’n mening over iets vertellen aan een wereldwijd publiek. Al snel kwamen daar niet alleen podcasts “iemand die in z’n uppie zijn mening de wereld in slingerde”, (waardoor ook de luisterboeken weer wat aandacht kregen), maar ook gesprekken tussen meerdere mensen. En los van dat gesprekken tussen meerdere mensen voor mij te lastig zijn om te volgen als ik niet ook hun gezichtsuitdrukkingen kan zien (en dan nog liever niet, want mozes kriebel wat een prikkels*…), denk ik dat dat wel goed nieuws is voor de hoorspelen.

Want als mensen weer gewend raken aan meerdere stemmen om naar te luisteren, dan is het maar een klein stapje van een podcast naar een hoorspel. En ik heb de indruk dat we al een flinke stap in de goede richting aan het zetten zijn.

“Dramatised Adaptations” van boeken

Steeds meer luisterboeken krijgen (in het Engels, want in Nederland zijn we met alles 50 jaar later – wat handig is als de wereld vergaat maar verder niet echt) een “dramatised adaptation”. Verschillende (stem)acteurs lezen het verhaal voor, en steeds vaker worden er ook geluidseffecten aan toegevoegd. En dan klinkt het toch al heel erg als een hoorspel… Maar dan van een boek. Op dit moment wordt het gedaan met een aantal populaire titels (Harry Potter, ATOCAR, Glazen Troon en Fourth Wing) en ze bestaan al voor de “klassiekers” (Agatha Christie, Lord of the Rings, Sherlock Holmes, Jane Austen, Narnia en Tolstoj). Het gerucht gaat dat de BBC Adaptations vele malen beter zijn dan de Amerikaanse versies, en hoewel ik dit niet kan bevestigen, zou het me niet verbazen. De Britten zijn geweldig in dit soort dingen, en maken ze met zorg en aandacht.

En laten we eerlijk zijn: dat was niet gelukt als de podcasts er niet geweest waren. Dan waren de luisterboeken waarschijnlijk gebleven wat ze waren: een boek, voorgelezen door 1 persoon. Maar omdat de podcasts lieten zien dat er wel een markt was voor ‘iets te luisteren met meerdere stemmen’, komt er nu ook meer aandacht voor de hoorspelen van boeken. Dat lijkt me een positief iets, want luisteren heeft in je hersenen hetzelfde effect als lezen, dus hoe aansprekender, hoe beter. Zo wordt lezen steeds toegankelijker voor iedereen!

Tot slot nog een persoonlijke noot: ik ben dol op Nederlandstalige luisterboeken, en zou Nederlandstalige hoorspelen zeker een kans willen geven. Als ik een paar opties mag noemen: Baantjer lijkt me heel geschikt, net als de boeken van bijvoorbeeld Jacques Vriens (Dag Sinterklaasje en O Denneboom lijken me een prima startpunt, en als we nu beginnen zijn we op tijd voor volgend jaar). Enne… als iemand me zou vragen om mee te doen, zeg ik geen nee!

*Voor het beeld: ik kijk/luister op YouTube ook geen podcasts met meerdere mensen. Ik kijk vooral video’s met mensen die in hun uppie in een camera zitten te praten.