De scholen gaan langzaam weer van start, en dus gaan ook de schoolbibliotheken weer open. En sinds kort is NBD Biblion met een nieuwe service gestart, speciaal voor christelijke scholen. Deze service bestaat uit een voorselectie in de boeken, zodat deze scholen geen boeken binnen krijgen die niet passen bij de christelijke identiteit van de scholen.

En dat vind ik een probleem.

Voor ik uit kan leggen waarom ik dat een probleem vind, moet ik denk ik eerst even uitleggen hoe veel Bibliotheken op School (dBos) tegenwoordig aan hun boeken komen. Het overgrote deel komt namelijk van NBD Biblion. Het voordeel van deze boeken is dat ze al in het systeem van de schoolbieb staan en je ze met drie muisklikken kunt inwerken. Daarnaast hoef je deze boeken niet zelf te voorzien van ruglabels (die genre-aanduidingen op de de rug van bibliotheekboeken) en er geen streepjescodes voor te genereren en die in de boeken te plakken, waarna je ze moet gaan toevoegen in het systeem. Boeken bestellen via NBD heeft dus een hoop voordelen voor scholen.

Er zijn uiteraard ook een paar nadelen. Zo stuurt NBD de boeken op wanneer zij de boeken opsturen, en dat kan dus volgende week zijn, maar ook volgende maand of over anderhalf jaar (ik overdrijf niet). Daarnaast werkt de catalogus van NBD niet zo optimaal als, laten we zeggen, de catalogus van de blauwe bolle webwinkel of de blauw-gele Zweedse woonwinkel. Je moet dus of iemand in de schoolbieb hebben die verstand heeft van boeken en zich door het NBD-systeem wil worstelen, of gebruik maken van de voorselecties van NBD (de zogenaamde standing order). En bij die laatste optie zit het probleem.

Passend aanbod in de schoolbieb

Laat ik even beginnen met de basis: er zijn scholen die bepaalde boeken niet in de schoolbieb willen hebben. Daar kunnen we heel veel over zeggen, maar als de schoolbieb gerund wordt door de school zelf, zonder hulp van NBD Biblion en/of de openbare bibliotheek(diensten), dan is dat uiteindelijk de keuze van de school zelf. Er is niemand die scholen verbiedt om met ouderwetse uitleenkaarten te werken.

Maar… Als je gebruik wil maken van het dBos-systeem, dan vind ik dat je twee keuzes hebt: of je zorgt dat er een of enkele personen in de school zijn die handmatig de boeken uitkiezen en bestellen bij NBD (want ja, dat kan gewoon, het kost alleen veel tijd), of je biedt ook boeken aan die misschien niet helemaal 100% in het wensenlijstje vallen.

Met andere woorden: als jij boeken of auteurs niet in de schoolbieb wil aanbieden vanwege de inhoud van de boeken (magie, evolutietheorie) of de seksuele geaardheid van de auteurs, dan vind ik dat je daar best zelf een beetje moeite voor mag doen als school.

Moeiteloos censureren

Maar die moeite, dat was te veel voor veel christelijke scholen. In plaats van zelf boeken uit te zoeken, bestelden ze een ‘standing order’ voor schoolbibliotheken. In deze standing order zit een algemeen aanbod voor scholen. Je zou kunnen zeggen: een aanbod wat de gemiddelde school zal aanspreken. In deze standing order wordt geen rekening gehouden met de achtergrond van de school. Niet als het om geloof gaat, maar ook bijvoorbeeld voor het speciaal onderwijs is geen standing order beschikbaar. Oftewel: het is een standaard-aanbod, voor een standaard-school.

Als je bepaalde boeken niet wil, dan kun je ze terugsturen. Op mijn school doen we dat als we weten dat boeken niet aansluiten bij de leerlingen (te moeilijk, te complex taalgebruik of een verhaal wat niet aansluit bij de belevingswereld van de leerlingen), en christelijke scholen doen dat als er boeken met magie, evolutietheorie, ouders van gelijk geslacht, echtscheiding of andere dingen in zitten die niet passen bij hun principes. Christelijke scholen die gebruik maken van standing orders sturen dus veel boeken terug.

En dus kwam NBD Biblion met een antwoord op de vraag: hoe kunnen we dit anders doen?

Het antwoord: NBD Biblion maakt een lijst met passend aanbod voor christelijke scholen, en biedt hen hun eigen standing order aan. Een “op de identiteit afgestemd” aanbod, zoals het werd genoemd. Hierdoor kunnen christelijke scholen moeiteloos censureren. Ze hoeven zelf niets meer te doen, er kan gewoon iemand de standing order zonder ‘wereldse zaken’ aanklikken en het vooraf gecensureerde boekenaanbod komt zonder verdere inspanning van de school gewoon hun kant op.

Waarom dit een probleem is

En dat vind ik een probleem. Want de bibliotheek (waar dBos-locaties onder vallen, anders krijgen ze geen boeken van NBD Biblion) zou een plek moeten zijn waar je ook andere denkbeelden dan die uit jouw directe omgeving aangeboden krijgt. Het zou een plek moeten zijn waar boeken van alle genres aangeboden moeten worden. Het zou een plek moeten zijn waar je kennis van de wereld vergroot zou moeten worden. De bibliotheek zou een afspiegeling moeten zijn van de wereld.

En dat is lastig als je alleen maar boeken aanbiedt die passen in jouw denkwijze. Je mist dan een heleboel boeken die je wereldbeeld kunnen vergoten, verbreden, en waarmee je kennis kan maken met alle verschillende genres. Waardoor je kunt leren dat niet alle kinderen hetzelfde geloof hebben. Of twee ouders die bij elkaar zijn. Of dat er mensen zijn die op mensen van hetzelfde geslacht vallen. En ja, het hoort bij de taken van de school om kinderen te leren dat die mensen bestaan. Ook bij de taken van christelijke scholen.

Nog een reden waarom ik dit een probleem vind: het geld voor deze boeken komt van alle bibliotheekabonnementen. Dus iedereen die lid is van de bibliotheek, betaalt mee aan de boeken in de schoolbieb. Dat impliceert dat iedereen die lid is van de bieb, meebetaalt aan deze censuur.

Principes kosten moeite

Principes horen ‘iets’ te kosten. Geld, moeite, tijd, energie. Als jij als principe hebt dat je vegan wil eten vanwege het dierenleed/de bioindustrie/het klimaat, dan zul je een beetje moeite moeten doen om goede vervangers te vinden voor ingrediënten als ansjovis, rijpe kaas (oude kaas, Parmezaan), oestersaus, eieren en gelatine. Sommige vervangers zul je zelf moeten maken (tijd, moeite), sommige vervangers zijn duurder (geld), sommige dingen zul je moeten kopen bij een speciaalzaak (tijd, energie). Als jij alleen maar fysieke boeken wil lezen, zul je moeten accepteren dat je meer moet sjouwen (energie), dat je fysieke boeken duurder zijn (geld), dat sommige boeken lastig als fysiek boek te vinden zijn (moeite) en dat je soms langer zult moeten wachten op een boek (tijd).

Als scholen dus uit principe (want de identiteit van de school is een principe) bepaalde boeken niet willen, dan vind ik dat die scholen daar best een beetje moeite voor moeten doen. Dat de standing order niet passend is voor jouw school vanwege de principes, dat is dan aan jou als school om dat op te lossen. Het is aan jou als school om daar geld, tijd, moeite en energie in te stoppen. Want het zijn jouw principes. Niet die van NBD Biblion.

Oplossingen die wel passend zijn

Ergens kan ik NBD Biblion wel begrijpen. Het heen en weer sturen van boeken kost geld, en die boeken kun je niet (altijd) aan een andere school aanbieden of in de collectie van een gewone bibliotheek opnemen. Ze zochten een oplossing voor een kostenpost. Tegelijkertijd denk ik dat er andere, passender oplossingen zijn voor dit probleem, oplossingen die het probleem neerleggen bij de probleemeigenaar: de school.

Om maar even een paar oplossingen te noemen:

Sluit je niet aan bij een dBos-systeem en organiseer je eigen schoolbibliotheek. Dat hoef je uiteraard niet helemaal niet in je uppie te doen als school. Er zijn best een hoop christelijke scholen in Nederland. Werk samen!

Verdeel de boeken waar je twijfels over hebt over al het personeel van deze scholen. (Ik weet toevallig dat boeken van bepaalde uitgeverijen sowieso goedgekeurd worden, dus dat scheelt al in de lijst). Laat iedereen een of twee boeken proeflezen. Of misschien 3, als je prentenboeken/stripboeken proefleest 😉

Maak van het proeflezen een taak voor collega’s die aan het reïntegreren zijn. Dit is een taak zonder tijdsdruk, en kinderboeken lezen makkelijker dan boeken voor volwassenen. En, uit ervaring: als jij met een botbreuk thuis zit, kun je best een kinderboek, strip of prentenboek lezen. Desnoods in kleine stukjes. Ook als je herstellende bent van een operatie of als je in de herstelfase van een burn-out zit en weer af en toe naar je werk kan, kun je best een avi-boekje of een prentenboek proeflezen.

Vraag ouders en verzorgers om hulp. Ouders kiezen vaak (niet altijd!) voor eens school met een christelijke identiteit, dus dan vinden ze het vast geen probleem om een of twee boeken per jaar te lezen om te zien of dat boek aansluit bij de identiteit van de school.

Betrek jongeren bij de keuring van boeken. Jongeren moeten op de middelbare school leren om te argumenteren en te discussiëren. Laat hen boeken lezen waarvan niet meteen duidelijk is of ze bij de identiteit van de school passen, en laat ze beargumenteren waarom wel of niet. Je kunt hier ook met elkaar over in discussie gaan. Dat zijn nuttige vaardigheden, en het kan een mooie samenwerking zijn tussen Nederlands/Engels en Godsdienst.

Tot slot

Tijdens het schrijven van deze blogpost kwam het bericht dat NBD Biblion deze service “op pauze” heeft gezet. Ik vind het toch van belang om deze blogpost te publiceren, want dit is iets wat veel te weinig aandacht heeft gekregen en “op pauze” is niet ‘gestopt’.

En ja, ik heb er ook een mening over dat scholen bepaalde boeken weren. Maar aangezien we hier in Nederland artikel 23 van de Grondwet hebben, kan ik daar niets aan veranderen of over zeggen zonder dat er wettelijke consequenties kunnen zijn. Maar als je dan boeken wil weren, doe dat dan op eigen kosten, en niet op kosten van NBD Biblion en daarmee van alle klanten van alle bibliotheken in heel Nederland. Wel zo eerlijk, nietwaar?

Bronnen bij deze blogpost:
https://bibliotheekblad.nl/christelijke-basisscholen-mogen-niet-passende-boektitels-weren-stichting-lezen-protesteert/
https://www.lezen.nl/nieuws/geef-kinderen-toegang-tot-de-volle-breedte-van-wat-er-te-lezen-valt/
https://bibliotheekblad.nl/update-nbd-biblion-pauzeert-voorlopig-standing-order-voor-christelijke-scholen-na-kritiek/
https://www.nbdbiblion.nl/uploads/2021-11/Prijslijst%20Bibliotheken%202022%20vs%2004-11-21.pdf