Wat jij leest is fout

Özcan Akyol, de schrijver van het Boekenweekessay van 2020 maakt zich in een interview in Trouw kwaad over hoe de literaire wereld met lezers omgaat. Namelijk dat een deel van de lezers van boeken niet wordt gezien als zijnde ‘echte lezers’, omdat ze geen literatuur lezen, maar bijvoorbeeld De Zeven Zussen of thrillers.

Klassenstelsel

En Eus, zoals hij ook wel wordt genoemd, heeft een punt. Er is een soort klassenstrijd in de boekenwereld. Boeken (en daarmee de lezers) worden gewaardeerd op hun ‘literaire waarde’. Die waarde wordt bepaald door allerlei factoren. Recensenten spelen een rol (en om de een of andere reden zijn vooral de recensenten in kranten goed voor een hoge waardering), maar ook wie het boek geschreven heeft. Is dat een BN’er? Dan is de waardering bijna automatisch lager dan als de auteur niet heel erg bekend is. Tegelijkertijd mag de auteur ook weer niet té onbekend zijn, want dan moet diegene zich eerst maar even bewijzen. Een vrouwelijke auteur wordt anders beoordeeld dan een man. Een niet-blanke auteur of een auteur met een LHBT-achtergrond krijgt ook weer een aparte beoordeling. Leeftijd, genre, jeugd of volwassenen, levensovertuiging, het heeft allemaal invloed op hoe ‘literair’ het boek zogenaamd is. Terwijl het niets zegt over het verhaal, de kwaliteit van de taal of het leesplezier wat het boek de lezer geeft.

Wat is ‘literatuur’?

Dat is een kwalijke zaak. Want wie bepaalt eigenlijk of een boek een goed boek is? En wat is eigenlijk bepalend voor de definitie ‘een goed boek’?

Als je het mij zou vragen, zouden een paar dingen van belang moeten zijn als het gaat over de norm ‘literatuur’. Allereerst moet het verhaal prettig zijn om te lezen. Dat zit hem voor een deel in verzorgd taalgebruik, maar ook in dat de stijl past bij het genre en bij de leeftijd van de beoogde lezer.

Daarnaast moet het verhaal iets toevoegen. Is het verhaal een aanvulling op het al bestaande aanbod, of is het vooral een herhaling of samenvatting van dat wat er al is?

En last but not least: het leesplezier van de lezer zou mee moeten tellen. En ja, ik weet dat dit iets is wat als ‘gevaarlijk’ wordt gezien, omdat men bang is dat er dan opeens allerlei boeken die nu als pulp worden gezien opeens veel hoger gewaardeerd worden. Maar wie bepaalt eigenlijk dat die boeken nu pulp zijn? Dat zijn dezelfde mensen die nu bepalen wat literatuur is. Met andere woorden: de mensen die dit een gevaarlijke norm vinden, vinden dat vooral omdat zij bang zijn om hun invloed, macht of controle kwijt te raken.

Verzuiling

Natuurlijk is er een verschil tussen boeken. Een Jill Mansell is iets anders dan een Connie Palmen en een Baantjer is geen Ilja Leonard Pfeiffer. Maar, en dat is ook het punt van Eus, je kunt lezers niet compleet afschrijven omdat ze niet lezen wat volgens een klein groepje ‘literatuur’ is. Ja, er zijn verschillen. Maar dat zou niet meteen een oordeel moeten inhouden over de lezers. En dat is wat nu wel het geval is.

Eigenlijk zijn we weer terug bij de verzuiling van de vorige eeuw. Alleen delen we mensen nu niet in op basis van hun muzieksmaak of tv-zender, maar op basis van wat ze lezen. Misschien zijn we nog niet helemaal zo verzuild als we ooit waren, maar als de literaire wereld doorgaat met zo hard te oordelen over wat mensen lezen zal dat niet lang meer duren. Juist door dat hoogdravende gedoe en de moeilijke boeken ontmoedig je jongeren om te lezen, waardoor ze nog minder gaan lezen, waardoor hun leesvaardigheid nog verder achteruit gaat, waardoor de boeken ‘makkelijker’ moeten worden, waardoor ze uiteindelijk niet meer lezen of enkel nog ‘pulpboeken’. En dan hebben we een enorme tweedeling in dit land waar volgens mij niemand op zit te wachten.

Wat jij leest is goed

Dus laten we ophouden met het veroordelen van mensen op wat ze lezen, en hen prijzen omdat ze lezen. De leesvaardigheid van jongeren ligt schrikbarend laag. Zie iedere letter die gelezen wordt als winst, en oordeel niet over waar die letter staat. Of het nou een hoogstaande literaire roman, een superspannende thriller, een romantisch zwijmelboek, een essay van Özcan Akyol of de Donald Duck is, het gaat erom dat er gelezen wordt.

En voor wie bang is dat de lezers altijd bij de ‘pulp’ zullen blijven hangen: dat valt mee. Mijn ervaring is dat er inderdaad lezers zijn die dat blijven lezen en daarvan genieten. Er zijn ook lezers die, in plaats van volwassen literatuur, juist erg van jeugdliteratuur genieten. Er zijn lezers die volwassen literatuur lezen, en er zijn lezers die van (bijna) alle soorten boeken kunnen genieten. Iedere lezer ontwikkelt zich op zijn/haar eigen manier.

Dat je leest is goed. Wat jij leest, is goed. Anders zou je het niet lezen, toch? 😉

12 gedachtes over “Wat jij leest is fout

  1. Naomi zegt:

    Ja, ik vind ook alles prima. En ik merk bij mezelf dat een genre soms ook even naar de achtergrond verdwijnt. Dan heb ik er even genoeg van gelezen en ga ik over op iets anders. Zo zag ik dat er nu ineens wat jeugdboeken op mijn lijst bij de bieb staan. Lang geleden dat ik die (niet-werkgerelateerd) las, maar ik zag nu wat mooie recensies, dus ik wil ze lezen. Lijkt me geen probleem.

    Geliked door 1 persoon

  2. Niek zegt:

    Ik lees gewoon wat ik leuk vind en of dat nou wel of niet de naam literatuur heeft interesseert me echt niks. Ik heb literatuur gelezen die ik geweldig vond (bijvoorbeeld de donkere kamer van Damocles) en verschrikkingen van boeken (bijvoorbeeld de komst van Joachim Stiller). Ik hou van fantasy, (psychologische) thrillers, detectives en soms grijp ik weer eens 1 van mijn jeugdboeken. Het gaat mij om het plezier. En voor de jeugd vind ik het meer belangrijk dat ze lezen i.p.v wat ze lezen.
    Ik heb op een school gezeten waarbij je aan het eind van het jaar een bepaald aantal punten moest hebben en alle boeken waren geoorloofd. Als je een stripboek las kreeg je weinig punten dus moest je er veel van lezen en verder werd er ook beoordeeld op moeilijkheidsgraad, aantal pagina’s enz. Het kon dus zijn dat je met 10 boeken klaar was of dat je 100 stripboeken moest lezen, je had zelf de keuze. Ook zijn insteek was, als je maar leest. Kom tot de ontdekking wat je wel en niet leuk vindt.
    Soms heb ik het idee dat recensenten zich erg intellectueel voelen terwijl de boeken of uitermate saai of onbegrijpelijk zijn (niet alle boeken natuurlijk). Dan behoor ik maar niet tot de intellectuele elite maar geniet wel van mijn (pulp) boek. Lezen is gewoon leuk, punt.

    Geliked door 1 persoon

    • booksometea zegt:

      Lezen is een in feite bewegen voor je brein. En soms beweeg je ook gewoon voor de leuk, niet per sé om ergens te komen of om iets anders te bereiken dan ontspanning en een goed gevoel. Dat kan lezen je ook geven, en dus is wat mijn betreft ‘dit boek is leuk’ een prima argument om een boek te lezen.

      Like

  3. Laura Alblas zegt:

    Volgens mij mag het hele idee dat literatuur dé norm is weleens overboord gegooid worden. En ik heb er geen onderzoek naar gedaan of statistieken bekeken, maar leest het merendeel van de lezers niet liever iets anders dan literatuur? Dus waarom zouden we hier zo krampachtig aan vasthouden?

    Iedereen die leest, is een lezer. Al is het maar een boek per jaar. En prima als dat dan een feel good, stripboek of een thriller (of één van de andere vele genres) is. Lezen is lezen. En lezen is geweldig – daar moet je dus niet belerend over gaan doen.

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s