Ik heb al een paar keer verteld dat ik niet woke lees. Maar ik merk wel dat ik bewust lees. Wat is voor mij het verschil tussen die twee?

Woke lezen

Woke lezen betekent voor mij dat je iedere auteur die niet door de woke-screening komt boycot, dat je vooral boeken van auteurs van kleur, LHBTQA-auteurs en auteurs uit niet-westerse landen leest. Dat doe ik niet. Ik lees graag westerse auteurs, maak graag mijn eigen keuze in of ik een auteur wil lezen en waarom wel/niet en waar/op wie een auteur valt, wat diens gender is of wat voor huidskleur een auteur heeft zal me een rotzorg zijn.

Die keuze komt (grotendeels) voort uit mijn studie Nederlands. Enerzijds heb ik tijdens mijn studie zo veel verplicht moeten lezen (en echt niet altijd fijne boeken, maar bijvoorbeeld ook Rachels rokje en Mystiek Lichaam) dat ik nu een broertje dood heb aan mensen die mij proberen op te leggen wat ik wel of niet mag/moet lezen. Anderzijds heb ik tijdens mijn studie wel geleerd om te kijken naar het boek zelf, en niet naar hoe de auteur van een tekst zich gedroeg (en, laten we eerlijk zijn, een groot deel van de boeken die ik bij Letterkunde heb gelezen komen niet door de woke-keuring, want geschreven door witte mannen die tot pakweg 1950 weinig cultureel besef hadden, niet heel erg geëmancipeerd of zelfs maar vrouwvriendelijk waren en die konden schrijven omdat er in de Nederlandse koloniën op niet zo nette wijze geld verdiend werd). Als al die werken zouden worden afgekeurd, kunnen alle docenten letterkunde wel inpakken – en de studenten ook.

Bewust lezen

Bewust lezen is voor mij iets anders. Als ik merk dat iets in een boek me niet lekker zit, dan denk ik daarover na. Waarom vind ik het lastig om me te verplaatsen in een hoofdpersoon van bijna 60? En als ik dat lastig vind, zou het dan ook kunnen zijn dat iemand die (veel) ouder is zich moeilijker kan verplaatsen in een hoofdpersoon die veel jonger is dan de lezer? Als ik merk dat ik de problemen van een personage van kleur niet goed kan begrijpen, zou het dan ook kunnen zijn dat een lezer van kleur zich niet kan verplaatsen in een wit personage? En wat doet het met je leeservaring als je je minder goed of niet kunt verplaatsen in de personages?

Ik ben mij tijdens het lezen (of het afkeuren) van een boek bewust van mijn eigen bagage, en hoe dat invloed heeft op mijn leeservaring. Tegelijkertijd realiseer ik mij dat een ander zich misschien ook moeilijker kan verplaatsen in een bepaalde hoofdpersoon, of dat diegene zich misschien niet gezien voelt omdat er vooral personages in boeken zitten waarin diegene zich niet kan herkennen. Ik denk daarover na. Dat maakt ook dat ik zelf bepaal of ik een bepaalde auteur afkeur of niet, en op welke gronden. Dat is niet altijd een populaire keuze, maar het is wel mijn weloverwogen en goed doordachte keuze, een keuze waar ik achter kan staan.

Woke lezen of Bewust lezen

Ik kan een boek lezen, en tegelijkertijd niet achter de dingen staan die een auteur heeft gezegd of gedaan. Dat maakt dat ik niet woke lees (waarbij je niets meer leest wat door de woke-keuring komt), maar bewust. Vergelijk het maar even met de saus op je patat: je kunt de pindasaus boycotten omdat die een overblijfsel is van ons koloniaal verleden, de mayonaise omdat die niet inclusief genoeg is voor mensen met een ei-allergie en het patatje oorlog en/of kernoorlog omdat je tegen oorlog bent. Je kunt ook nadenken over waarom die pindasaus een overblijfsel is van ons koloniaal verleden, dat mensen met een ei-allergie (of pinda-allergie, of glutenintolerant, of…) altijd extra voorzichtig moeten zijn met hun eten, en dat je een patatje oorlog kunt eten zonder dat je oorlog steunt. Zo kan dat ook met boeken: je kunt nadenken over wat je leest en waar je je boeken vandaan haalt (als je een auteur bijvoorbeeld niet wil steunen maar wel het boek wil lezen, koop een boek dan tweedehands) zonder dat je meteen alle boeken en hun inhoudt moet schrappen.

Want door te schrappen verliezen we iets: de mogelijkheid om na te denken over iets, om er samen over te praten, om zelf een mening te vormen. Door te de boeken te blijven lezen en er ondertussen over na te denken, kunnen we als maatschappij verder komen: inclusiever, diverser, en met meer respect voor onszelf en elkaar.