Moet je bij boekentips rekening houden met de leeftijd van de lezer?

Het komt regelmatig voor dat ik mensen online om boekentips zie vragen. Soms voor henzelf, soms ook voor hun kind(eren). In dat laatste geval vermelden ouders er vrijwel altijd de leeftijd van het kind bij. Wat mij vaak opvalt is dat de boekentips die daarna gegeven worden, vaak niet aansluiten bij de leeftijd van het kind.

Kijk, voor de meeste volwassenen is het niet zo’n probleem als een boek als eerste/beoogde doelgroep kinderen of jongeren heeft. Die zijn meestal al wel gewend aan bepaalde thema’s en onderwerpen, net als aan de manier waarop dingen besproken worden. Maar voor kinderen vind ik dat toch anders, en ik zal proberen uit te leggen waarom.

Kijkwijzer voor boeken

We kennen allemaal de Kijkwijzer, de organisatie die films, series en documentaires van een labeltje voorziet. Daarnaast zitten zij ook achter de leeftijdsindicatie van games. Op boeken tref je weliswaar regelmatig stickers aan, maar geen kijkwijzer-stickers. Dat hoeft ook niet, want de uitgeverij, boekwinkel en bibliotheek delen de boeken in naar leeftijd. Over het algemeen is dat een betrouwbare indicatie, zeker als het om beginnende lezers gaat (er zijn normen voor welk taalniveau overeenkomt met welk leerjaar, en dat is tot en met groep vier een redelijke indicatie of het boek geschikt is ja of nee). Maar als het kind geen beginnende lezer meer is, dan wordt het ingewikkeld. Want soms sluit het taalgebruik wel aan bij het niveau van het kind, maar zijn de gebeurtenissen of thema’s in het verhaal te heftig of complex voor de emotionele leeftijd van het kind.

Uit mijn tijd bij Kinderboekwinkel Kakelbont weet ik dat sommige uitgeverijen de neiging hebben om hierbij een zo breed mogelijke doelgroep aan te vinken (want dat verkoopt meer boeken). Zo stond het boek ‘Verdriet met mayonaise’ van Carry Slee bij Kakelbont bij de boeken voor kinderen van 10 jaar en ouder. Niet omdat ze het taalgebruik niet zouden snappen, maar omdat een van de onderwerpen (vader gaat vreemd met een man) in de ogen van de eigenaresse te heftig was voor een kind van 8.

Wat mij opvalt is dat, zodra er voor een kind vanaf een jaar of 9 om boekentips gevraagd wordt, mensen niet alleen met boeken aan komen zetten die qua onderwerpen geschikt zijn voor een 9-jarige, maar vaak vooral met boeken die voor (veel) oudere kinderen zijn. De Hongerspelen bijvoorbeeld, of de boeken van Julie Kagawa. Beide series zijn voor 15+, en niet voor niets. In De Hongerspelen lees je hoe kinderen/jongeren elkaar vermoorden en hoe de hoofdpersonen niet meer zijn dan een pion in het politieke machtsspel van de regeringsleiders. Ze worden gebruikt/misbruikt, op verschillende manieren. En ja, het is een heel spannend verhaal, maar ik vind het niet geschikt voor een kind jonger dan 13/14 jaar. Toch raden veel mensen het aan voor kinderen die veel jonger zijn. En als jij zeker weet dat jouw kind of jouw nichtje/neefje/buurkind dat aan kan (en de ouders het goed vinden), dan is dat natuurlijk prima. Maar een dergelijk boek aanraden aan het kind van een ander, wat je verder helemaal niet kent? Daar heb ik bezwaren tegen.

Leeftijdsaanduidingen zijn er niet voor niets

Boeken zijn namelijk niet voor niets voor oudere kinderen/jongeren/volwassenen, en dat heeft echt niet alleen met het taalniveau te maken. Nogmaals, op die boeken zitten vaak geen kijkwijzer-labels, maar als je de meeste 15+ boeken letterlijk zou verfilmen, zou die film zeker voor 16 jaar en ouder zijn, en soms zelfs voor 18 jaar en ouder. En ja, er zijn ongetwijfeld ouders die het geen probleem vinden dat hun kinderen in de basisschoolleeftijd Squid Games of Game of Thrones kijken, maar dat geldt niet voor iedere ouder. Die leeftijdsaanduiding, in de vorm van een kijkwijzer of een aparte plank, is er niet voor niets. Jij kan het misschien prima aan om over onthoofdingen, seks en politiek gekonkel te lezen, maar dat geldt niet voor iedereen, en zeker niet voor kinderen.

Daarnaast is er nog iets wat het link maakt om een dergelijk boek aan te raden: je kent het kind niet. Je weet niet of het kind dat boek ‘aan kan’. Je weet niet of het kind er nachtmerries van krijgt, of er zo door van de wap raakt dat het boek in de vriezer moet. Je weet het niet. Ja, het kan zijn dat je een kind treft wat enorm voor is in zijn/haar/diens ontwikkeling, waardoor het de onderwerpen voor jongeren en volwassenen prima aan kan. Maar dat geldt niet voor ieder kind. Dat jij, als volwassene, van een boek genoten hebt en er geen nachtmerries van hebt gekregen, wil niet zeggen dat dat ook geldt voor dat kind van 9 aan wie jij vervolgens dat boek aanraadt.

‘Ja maar….’

‘Ja, maar dat moeten de ouders toch beslissen?’. Helemaal met je eens. Feit is dat ouders vaak ook niet weten voor welke leeftijd een boek echt is (want er zitten geen kijkwijzer-stickers op), en dan is het kwaad al geschied.

‘Ja, maar ik las op die leeftijd allang zulke boeken!’. Dat kan zijn. Ik las met elf jaar ook Baantjer en met twaalf Agatha Christie. Maar mijn ouders wisten dat en het zelfs steunden het zelfs (ik mocht indertijd op mijn pasje geen volwassen boeken lenen bij de bieb, dus ik leende die boeken op mijn moeders pasje, of ik kreeg een Agatha Christie van ze cadeau). En ik denk ook dat je bij deze opmerking onderschat wat het verschil is tussen de boeken van vroeger en die van nu. Om een simpel voorbeeld te geven: in het boek Oorlogswinter overleeft de vader van Michiel een gijzeling niet. Dat bericht hoort de familie na afloop van de gijzeling. Zou deze scene nu worden geschreven, dan zou die vader voor het oog van zijn gezin worden vermoord. Dat is een enorm verschil in heftigheid, ook al zijn de gebeurtenissen hetzelfde. Daarnaast is ook de toon van de boeken veranderd. Waar je bij Kruistocht in Spijkerbroek af en toe ziet dat de heftigste gebeurtenissen met een bepaalde afstand worden beschreven, zouden dat in de hedendaagse versie veel indringender scenes zijn. Het is heel anders om van een afstandje toe te kijken hoe iemand sterft, of dat je er pal naast zit. Boeken zijn tegenwoordig veel heftiger en indringender, en je kunt wat jij las niet vergelijken met wat kinderen nu lezen.

‘Ja, maar dit is wel het leesniveau van het kind!’. Taaltechnisch klopt dat vast, maar niet wat betreft de sociaal-emotionele leeftijd. Dat een kind een bepaald taalniveau aankan, wil niet zeggen dat het ook bepaalde thema’s, onderwerpen en scenes aankan. Dat een kind van 10 het onderwijs van de universiteit aankan, wil niet zeggen dat het kind ook het studentenleven aankan. Dat zijn twee verschillende dingen. En als jij het onverstandig vindt dat een kind van 10 op kamers gaat wonen of lid wordt van een studentenvereniging, dan moet je misschien ook even nadenken of je het verstandig vindt om een kind een boek aan te raden wat voor die leeftijdsgroep bedoeld is.

‘Ja, maar hij/zij/hen gaat dit boek/deze serie helemaal geweldig vinden!’. Ik ben een groot voorstander van lees-enthousiasmering, maar niet ten koste van alles. Als je echt denkt dat dit kind het boek/de serie geweldig gaat vinden, maar het is voor (veel) oudere kinderen of jongeren bedoeld, overleg dan even met de ouders. Het helpt hierbij als je weet waarom het boek is ingedeeld bij een bepaalde leeftijdsgroep, dus doe daar ook even onderzoek naar. Er zit namelijk een verschil tussen ‘de hoofdpersoon is 16 dus het boek is in de markt gezet voor 15+’ of ‘als we dit boek letterlijk zouden verfilmen zou het voor 16 jaar en ouder zijn, dus het boek is ingedeeld bij 15+’.

Tot slot

Ik begrijp echt dat er kinderen zijn die niet kunnen wachten om bepaalde boeken te gaan lezen. En sommige van hen zullen dat ook prima aankunnen. Maar dat geldt nou eenmaal niet voor ieder kind. Wat ik gevaarlijk vind, is dat mensen zonder een kind te kennen, boeken aanraden die voor een totaal andere leeftijdsgroep bedoeld zijn. Dat is iets waar we, wat mij betreft, best wat voorzichtiger en terughoudender in mogen (en misschien ook wel moeten) zijn. Als jij zeker weet dat jouw 9/10-jarige De Hongerspelen aan kan: prima. Maar als je vanachter een scherm, zonder het kind te kennen, boekentips geeft, hou dan alsjeblieft in gedachten wat de leeftijd van het kind in kwestie is. Sommige boeken zijn niet voor niets vanaf een bepaalde leeftijd, en het is verstandig om daar rekening mee te houden. Niet alle kinderen kunnen hetzelfde aan, en dat hoeft ook niet. Er zijn voor iedere leeftijd genoeg toffe boeken te vinden.

8 gedachtes over “Moet je bij boekentips rekening houden met de leeftijd van de lezer?

  1. Naomi zegt:

    Mooi thema dit! Het belangrijkste is denk ik (en jij noemt dat ook) dat je eigenlijk zowel het kind als het boek dat je aanraadt moet kennen om een goed advies te kunnen geven. Mijns inziens ligt daar echt een grote taak voor ouders/opvoeders. Mijn leerlingen mochten van mij boeken meenemen van thuis/bieb om op school te lezen. Wel op één voorwaarde: Ik wil het boek eerst zien/scannen. Ging eigenlijk altijd goed, maar vond ik wél belangrijk. En natuurlijk, wat ik verbied, kunnen ze thuis lezen. Snap ik. Maar ik ‘verbood’ nooit zonder uitleg. Tja, dat ze het van ouders wel mogen, vind ik prima, maar dan niet onder mijn verantwoordelijkheid.

    Like

  2. Ann Busquart zegt:

    Ik hoop dat veel mensen dit lezen! Ik betrap mezelf erop dat ik (te) vaak zit te roepen: ‘Dat is toch geen boek voor die leeftijd?!’ Soms reageer ik, maar er passeren zoveel ongepaste tips. Ik heb het gevoel dat mensen gewoon roepen wat ze zelf graag gelezen hebben, zonder rekening te houden met de vraag. Dus nogmaals: ik hoop dat veel mensen dit lezen.

    Like

  3. Ann Busquart zegt:

    Ik hoop dat veel mensen dit zullen lezen, want het is echt heel opvallend. Soms heb ik de indruk dat mensen zomaar titels roepen die ze zelf graag gelezen hebben, zonder rekening te houden met de vraag. Nogmaals: ik hoop oprecht dat deze post daar een klein beetje verandering in kan brengen.

    Like

  4. Nicole Orriëns zegt:

    Ik geloof ook zeker wel dat sommige boeken ongeschikt zijn voor jonge kinderen. Toen mijn jongste dochter nog kind was, las ze een boek van Carry Slee. En ik was zo naïef om te denken: ‘Carry Slee dat zijn kinderboeken.’ En toen had ze dus gelezen over loverboys en drugs. Als ik dat had geweten had ik dat boek nog een tijdje weggelegd!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.